Langflest hestaslys verða í apríl og maí, og flestir hestamenn slasast um helgi. Þetta kemur fram í nýjum tölum sem Brynjólfur Mogensen, sviðsstjóri lækninga á slysa- og bráðasviði hjá Landspítala-háskólasjúkrahúsi hefur tekið saman.

Á þessu tímabili eru skráð 1.764 tilvik þar sem áverkar hlutust af völdum hesta. Af þeim voru konur 1.008, eða tæp sextíu prósent, og karlar 756 talsins. Þegar litið er til aldursskiptingar sést að konum er hættara við að slasast á yngri árum. Langflest slysin hjá konum urðu á aldrinum 10 til 34 ára, um sextíu prósent. Körlum virðist hættara við að slasast á miðjum aldri en algengust voru slys hjá körlum 35 til 54 ára.

Einnig kemur fram í tölum Brynjólfs að flest slys verða í apríl og maí. Þarf það ekki að koma á óvart þar sem hestavertíðin stendur þá sem hæst, flestir hestamenn enn með hesta á húsi og veðrið hentar til útreiða. Þó má telja athyglisvert að hestaslysum virðist ekkert fjölga að hausti þegar bændur og búalið grípa nesti og nýja skó og fara á fjöll að smala kindum og hestum. Þó má slá hér einn varnagla því þessar tölur ná ekki yfir þau tilvik þar sem fólk leitar hjálpar á heilsugæslustöðvum en þar er skráningu mjög ábótavant. Þessar tölur eru því að öllum líkindum aðeins toppurinn á ísjakanum.

Í haust vöknuðu spurningar í kjölfar tveggja banaslysa um hvort alvarlegum hestaslysum væri að fjölga. Þetta virðist þó ekki vera raunin ef horft er til skráðra slysa hjá slysadeild. Árið 1999 voru slysin 186 en árið 2005 voru þau 205. Hestaslysum hefur í raun ekki fjölgað mikið á þessum tíma, sérstaklega í ljósi þess að skráðum félögum í Landssambandi hestamanna fjölgaði talsvert á sama tímabili. Á þessum sjö árum fjölgaði slysum smám saman en töluvert dró úr þeim árið 2005. Flest urðu þau árið 2004 en þá voru þau 292.

Algengasta orsök áverka var högg vegna falls af hesti. Slíkt fall getur leitt til alvarlegra áverka þar sem knapi situr hátt og hesturinn er kraftmikil skepna sem getur hlaupið á allt að 50 km hraða á klukkustund. Áverkar á mjöðm og læri voru algengust en þar næst komu áverkar á höfði.

Ekki var mögulegt að fá vitneskju um hlutfall þeirra sem voru með hjálm þegar slysið varð. Ef litið er til erlendra rannsókna er þó hægt að verða nokkurs vísari. Þórir B. Kolbeinsson, yfirlæknir á heilsugæslustöðinni á Hellu, tók saman nokkrar erlendar rannsóknir um hestaslys á nýlegu málþingi um öryggi hestamanna á Selfossi.

Í einni rannsókninni kom fram að höfuðáverkar vegna falls af hestbaki eru algengasta dánarorsök tengd hestaslysum. Þá hafi margir af þeim knöpum sem létust af völdum höfuðáverka ekki notað reiðhjálm eða hann losnað af við fallið.

Athyglisvert er að skoða í þessu samhengi tölur um hestaslys í bandarískri rannsókn. Þegar borin voru saman hestaslys árið 1971 og tuttugu árum síðar hafði innlögnum fækkað um 46 prósent. Á sama tíma voru höfuðáverkar fimm sinnum færri og skýringin á fækkun slysanna að öllum líkindum almennari notkun hjálma.

Árið 1997-1998 var lagt fram frumvarp til laga um hjálmanotkun hestamanna á Alþingi en hún var felld. Samstaða virðist ekki hafa náðst hjá félögum hestamanna eins og Landssambandi hestamanna en tillögur um notkun hjálma hafa verið felldar á landsfundum þeirra. Þetta skýtur nokkuð skökku við ef horft er til þess að Sniglarnir, hagsmunafélag bifhjólamanna, stendur fyrir áróðri um að lög verði sett um hlífðarfatnað bifhjólamanna.

Í einni af þeim rannsóknum sem Þórir tiltók kom til dæmis í ljós að fleiri slösuðust vegna hesta en mótorhjóla. Sama kemur fram í rannsókn Óskars Jónssonar, læknis á Heilsugæslustöðinni á Sauðárkróki, sem tók saman tölur í Sauðárkrókshéraði árin 1984 til 1986. Þar kom í ljós að í héraðinu höfðu fleiri slasast í hestaslysum en í umferðarslysum á þessu tímabili.

Ljóst er að mörgum spurningum er enn ósvarað. Hjálmanotkun hestamanna er þar ofarlega á blaði en ekki eru til tölur um hlutfall þeirra hestamanna sem nota slíkan hlífðarfatnað. Þó er vitað að reiðhjálmar hafa verið notaðir í auknum mæli síðustu ár.

Skráning slysa tengd hestum er í töluverðum ólestri og þarf reglulegt átak hjá heilsugæslustöðvum til að halda utan um þessar tölur. Þá er stutt síðan farið var að meta hversu alvarlegir áverkar reiðmanna sem slasast í hestaslysum eru og því kemur það ekki fram í þeim tölum sem notaðar eru hér.

Grein úr Fréttablaðinu